In de Arbeidstijdenwet (ATW) zijn regelingen opgenomen op het gebied van arbeids- en rusttijden, zowel voor bedrijven als voor de (semi-)overheid. Die regels zijn er met het oog op gezondheid, veiligheid en welzijn van werknemers, maar ook om werk en privé te kunnen combineren. De handhaving van de regels berust bij de Inspectie SZW. 

Op deze pagina

inhoud atw

De ATW stelt een aantal normen voor maximale werktijden, minimale rusttijden, nachtarbeid, pauzes, overwerk en ploegendiensten. De wet geldt in principe voor iedereen die voor een werkgever werkt, dus voor alle werknemers van 18 jaar en ouder, inclusief stagiairs, uitzendkrachten en gedetacheerden. In een aantal gevallen geldt de Arbeidstijdenwet ook voor zelfstandigen. Het gaat dan om situaties waarin ook de veiligheid van derden in het geding is, zoals in de vervoerssectoren. Voor bepaalde beroepen en situaties gelden uitzonderingen; die zijn geregeld in het Arbeidstijdenbesluit. Voor kinderen en jongeren tot 18 jaar en voor zwangere of pas bevallen werkneemsters gelden aparte regels. Alleen bij collectieve regeling, bijvoorbeeld een cao, is het mogelijk om van de ATW af te wijken of om nadere afspraken te maken.

verplichtingen voor de werkgever

De werkgever heeft op grond van de Arbeidstijdenwet een aantal verplichtingen:

  • Hij moet een deugdelijke registratie van de gewerkte uren bijhouden, waaruit de Inspectie SZW moet kunnen afleiden of de Arbeidstijdenwet is nageleefd.
  • In de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) en het plan van aanpak moet hij nadrukkelijk aandacht besteden aan de arbeidstijden, de risico’s die deze mogelijkerwijs inhouden en de manier waarop die risico’s moeten worden teruggedrongen.
  • De werkgever moet over zijn beleid overleggen met de ondernemingsraad, de personeelsvertegenwoordiging of – als die er niet is – met de betrokken werknemers.
  • In zijn beleid moet hij rekening houden met de persoonlijke omstandigheden van zijn werknemers, voor zover dat redelijkerwijs van hem verwacht kan worden. Daarbij gaat het om zorgtaken, maar ook om andere verantwoordelijkheden, zoals scholing en vrijwilligerswerk.
  • Hij moet het arbeidstijdenpatroon van de werknemers schriftelijk vastleggen. Iedere werknemer moet dit kunnen inzien.
  • Veranderingen in het arbeidstijdenpatroon, bijvoorbeeld het rooster, moet de werkgever tijdig van tevoren aan de werknemers bekendmaken. De termijn kan bij collectieve regeling of individuele afspraak worden vastgelegd. Zijn er geen afspraken gemaakt, dan geldt de wettelijke regeling dat de werkgever de werknemer 28 dagen van tevoren moet informeren. Als de aard van de arbeid daartoe noodzaakt, mag de werkgever de wekelijkse rusttijd en zondagsrust 28 dagen van tevoren en de arbeidstijden uiterlijk vier dagen van tevoren bekendmaken.

het arbeidstijdenbesluit

Naast de ATW bestaat het Arbeidstijdenbesluit. Hierin staan algemene uitzonderingsmogelijkheden voor bijzondere situaties en aanvullingen op de wet. Er zijn algemene uitzonderingen die gelden voor bepaalde werknemers en bepaalde situaties. De toepassing van deze regels is, mits aan de voorwaarden wordt voldaan, niet gebonden aan een bepaalde sector. Daarnaast zijn er aanvullende regels voor onder meer de zorgsector, de brandweer, de mijnbouw, de binnen- en zeescheepvaart, de zeevisserij en het wegvervoer. Deze sectoren hebben zowel met de algemene regels als met de aparte sectorregels te maken. 

handhaving atw

De Inspectie SZW, de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) voor de vervoerssectoren en het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) controleren of iedereen zich aan de Arbeidstijdenwet houdt. Zo kan de werkgever niet van zijn personeel eisen om buiten de wettelijke regels om te werken. Werknemers moeten er zelf ook op letten dat die normen niet worden overschreden. Tot slot heeft de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging de taak te controleren dat de wet wordt nageleefd. Werknemers die vermoeden dat hun werkgever de regels niet naleeft, kunnen hun ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging informeren.

Meer informatie over de handhaving en het boetebeleid staat op de website van de Inspectie SZW.