In een collectieve arbeidsovereenkomst (cao) staan de afspraken over het loon en andere arbeidsvoorwaarden die gelden voor een groep werknemers, zoals een hele organisatie of een bedrijfstak. Werkgeversorganisaties en vakbonden maken deze afspraken met elkaar. Is er geen cao voor jouw bedrijf of branche, dan maak je zelf arbeidsvoorwaardelijke afspraken met je medewerker en leg je die schriftelijk vast in de individuele arbeidsovereenkomst.
Er bestaan verschillende soorten cao's, elk met een eigen reikwijdte.
Een bedrijfstak-cao geldt voor een hele sector, zoals de bouw of metaal. Werkgevers en werknemersorganisaties in die sector bepalen samen de arbeidsvoorwaarden. Bedrijven die niet onder een bedrijfstak-cao vallen, kunnen er vrijwillig voor kiezen om een bedrijfstak-cao toe te passen.
Een ondernemings-cao is van toepassing op één specifiek bedrijf en kan gelden voor alle medewerkers of bepaalde functiegroepen.
Een cao geldt voor:
leden van werkgeversorganisaties: als je lid bent van een werkgeversorganisatie die betrokken is bij de totstandkoming van een cao, dan is die cao van toepassing op jouw bedrijf
cao-partijen: als je bedrijf direct betrokken is bij de onderhandelingen en het afsluiten van een cao, dan ben je gebonden aan die cao
algemene verbindendverklaring (AVV): in sommige gevallen kan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een cao algemeen verbindend verklaren. Dit betekent dat de cao geldt voor alle werkgevers en werknemers in de betreffende branche, ook als zij geen lid zijn van een cao-partij.
In principe geldt een cao voor alle medewerkers in het bedrijf dat onder de cao valt, tenzij in de cao uitzonderingen staan zoals voor bepaalde functieniveaus.
Uitzendkrachten vallen onder een eigen uitzend-cao, en niet onder de cao van het bedrijf waar ze werken.
In een cao staan afspraken over onderwerpen zoals loon, toeslagen, overwerk, werktijden, proeftijd, opzegtermijn, scholing en kinderopvang. Ook pensioen, verlof en andere voorwaarden kunnen in een cao zijn opgenomen.
In cao’s kunnen afspraken staan over arbeidsduurverkorting, meestal in de vorm van atv- of adv-dagen. Deze afspraken zijn bedoeld om de feitelijke arbeidsduur te verkorten, bijvoorbeeld door extra vrije dagen toe te kennen of de werkweek te verkorten.
Atv en adv zijn geen wettelijke regelingen, maar arbeidsvoorwaardelijke afspraken die per cao kunnen verschillen. In de cao staat of en hoe deze afspraken gelden, voor welke medewerkers en onder welke voorwaarden.
De bepalingen in de collectieve arbeidsovereenkomst gaan altijd voor op de afspraken in individuele arbeidsovereenkomsten. In de individuele arbeidsovereenkomst mag je nooit afspraken maken die nadelig afwijken van de cao. Als werkgever moet je in de individuele arbeidsovereenkomst vermelden of er een cao van toepassing is en welke dat is.
> lees hier meer over de arbeidsovereenkomst
In veel cao’s staat vermeld dat eventuele gunstigere individuele afspraken met de werknemer blijven bestaan. Dit zijn de zogeheten minimum-cao’s. Zo kan een werknemer bijvoorbeeld een hoger salaris krijgen dan in de salarisschalen van de cao staat. Bij een standaard-cao mag dat niet. De partijen mogen niets anders afspreken over zaken die al in de cao geregeld zijn, zelfs niet in het voordeel van de werknemer. Uit de cao-tekst blijkt of er sprake is van een minimum- of een standaard-cao. In een minimum-cao staat dan bijvoorbeeld: ‘De onderhavige collectieve arbeidsovereenkomst bevat de regels welke minimaal in acht moeten worden genomen bij arbeidsovereenkomsten tussen: (…)’.
Cao-afspraken zijn vaak gunstiger dan de wettelijke minimumregels . Zo wordt in de cao vaak een hoger loon afgesproken dan het minimumloon of meer vakantiedagen dan het wettelijk minimum. De cao-afspraken mogen nooit in strijd zijn met dwingende wetgeving, zoals de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag (WML) of bepalingen uit het Burgerlijk Wetboek. Een cao mag dus niet een lager loon afspreken dan het minimumloon of minder vakantiedagen dan wettelijk verplicht. Als er verschillen zijn tussen wet en cao, dan gaat de cao voor, tenzij de wet strenger is.
> bekijk hier een lijst van bestaande cao's
Dat hangt af van je branche, lidmaatschap van een werkgeversorganisatie of een eventuele algemeen verbindend verklaring (AVV). In de cao staat precies beschreven voor welke bedrijven en functies de afspraken gelden.
Een cao is verplicht als die algemeen verbindend is verklaard voor jouw branche. Anders ben je alleen gebonden aan een cao als je bedrijf lid is van de werkgeversorganisatie die de cao heeft afgesloten of wanneer er een ondernemings-cao geldt.
Een cao bevat afspraken over arbeidsvoorwaarden zoals loon, overwerk, werktijden, scholing en pensioen. Deze afspraken gelden voor alle medewerkers die onder de cao vallen.
Bij een minimum-cao mag je gunstigere afspraken maken dan in de cao staat. Bij een standaard-cao mag dat niet. De cao vermeldt welke variant van toepassing is.
