Werkgevers moeten al hun medewerkers gelijk behandelen: er is een verbod op direct en indirect onderscheid. Dat is vastgelegd in de gelijkebehandelingswetgeving. Daarin is het recht op gelijke beloning ook vastgelegd. Werkgevers zijn binnenkort verplicht om hun anti-discriminatiebeleid vast te leggen.

Op deze pagina

direct en indirect onderscheid

Als een werkgever een werknemer ongelijk behandelt met een rechtstreekse verwijzing naar een van de genoemde discriminatiegronden, is sprake van direct onderscheid. Direct onderscheid heeft rechtstreeks te maken met het feit of iemand bijvoorbeeld man of vrouw, zwart of blank, homo of hetero is. Van direct onderscheid op grond van geslacht is bijvoorbeeld sprake wanneer een vrouw minder verdient dan haar mannelijke collega, terwijl ze hetzelfde werk doet en evenveel ervaring heeft.

Een medewerker kan ook indirect gediscrimineerd worden. Het lijkt dan alsof de werkgever zijn medewerkers gelijk behandelt, maar in de praktijk wordt door die behandeling toch een groep (mogelijk onbedoeld) benadeeld. Van indirect onderscheid is bijvoorbeeld sprake als een bedrijf van medewerkers eist dat ze de Nederlandse taal goed beheersen, terwijl dat niet relevant is voor hun functie. 

wettelijke uitzonderingen 

Het verbod op direct onderscheid geldt niet als er een wettelijke uitzondering bestaat. Een wettelijke uitzondering is bijvoorbeeld als het onderscheid noodzakelijk voor de bescherming van andere grondrechten, zoals de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging en de vrijheid van onderwijs. 

Het verbod geldt ook niet als het onderscheid juist tot doel heeft vrouwen of bepaalde minderheidsgroepen te bevoordelen, om zo ongelijkheid op te heffen. Hiervoor gelden wel strikte voorwaarden.

Een ander voorbeeld van een direct onderscheid dat is toegestaan is de situatie dat het geslacht bepalend is. Denk aan een actrice in een toneelstuk.  

Verder zijn op het verbod op indirect onderscheid uitzonderingen mogelijk voor gevallen waarin het maken van onderscheid objectief gerechtvaardigd is. Daarbij gelden deze specifieke eisen:

  • het doel moet legitiem zijn

  • het middel is geschikt om het doel mee te bereiken

  • proportionaliteit: het middel staat in redelijke verhouding tot het doel

  • noodzakelijkheidscriterium: het doel kan niet op een andere, minder onderscheid makende manier worden bereikt

gelijke beloning

Als werkgever mag je geen onderscheid maken bij de arbeidsvoorwaarden tussen mannen en vrouwen, autochtonen en allochtonen, fulltimers en parttimers, mensen met en zonder handicap of chronische ziekte en tussen medewerkers met een vast en een tijdelijk contract. Je moet iedereen voor hetzelfde werk hetzelfde loon betalen. Op Loonwijzer.nl staat een aantal tests, checklists en stappenplannen op het gebied van gelijke beloning.

gelijke behandeling en de cao

Bepalingen in een cao die in strijd zijn met de wetgeving over gelijke behandeling zijn ongeldig. Als in de cao bijvoorbeeld een ander loon is vastgesteld voor vrouwen of deeltijdwerkers, dan is dat verschil niet automatisch gerechtvaardigd. Ook als er leeftijdsgrenzen in cao-bepalingen voorkomen, moet daar een objectieve rechtvaardiging voor zijn.

mogelijk in de toekomst verplicht anti-discriminatiebeleid

Werkgevers en intermediairs moeten mogelijk in de toekomst wervings- en selectiebeleid voeren dat erop gericht is arbeidsmarktdiscriminatie te voorkomen en tegen te gaan. Dat staat in het wetsvoorstel Wet toezicht gelijke kansen bij werving en selectie. De Inspectie SZW krijgt door de wijziging de bevoegdheid om te controleren op de aanwezigheid van het anti-discriminatiebeleid. Het wetsvoorstel is controversieel verklaard. Dat betekent dat de behandeling van het voorstel in de Tweede of Eerste Kamer pas verder gaat als een nieuw kabinet begonnen is.

protest bij discriminatie

Sollicitanten of werknemers die zich ongelijk behandeld voelen, kunnen hun bezwaar eerst bij de werkgever kenbaar maken. Komen zij er samen niet uit, dan kan de sollicitant of werknemer zich richten tot de ondernemingsraad, een antidiscriminatiebureau, MiND, het College voor de Rechten van de Mens of de rechter. Meer informatie staat op Mensenrechten.nl.