Klokkenluiders zijn verontruste mensen, die vermoedens hebben van misstanden bij een organisatie of bedrijf, en daarvan melding maken. De Wet Huis voor klokkenluiders (Wet Hvk) is er om die mensen te begeleiden en te beschermen. Deze wet wordt in 2022 vervangen door de Wet bescherming klokkenluiders (Wbk).

Op deze pagina

wat is klokkenluiden?

Klokkenluiden is het melden van misstanden in een bedrijf of organisatie. De melding moet betrekking hebben op een misstand met een maatschappelijk belang. Meestal gaat de situatie dan meerdere mensen aan, komt het regelmatig voor en kunnen de gevolgen ernstig zijn. Ook is er sprake van een of meer van de volgende kenmerken:

  • er is sprake van overtreding van de wet

  • er is gevaar voor de volksgezondheid

  • er is gevaar voor de veiligheid van personen

  • er is gevaar voor de aantasting van het milieu

  • er is gevaar voor het goed functioneren van de organisatie door onbehoorlijk handelen of nalaten.

Iemand kan een melding van een misstand doen als hij zelf heeft meegemaakt (of bewijs heeft van het feit) dat er iets mis is. Hij moet wel een werkrelatie met het bedrijf in kwestie hebben. Dat wil zeggen dat hij :

  • in dienst is (geweest) bij de organisatie waar de situatie zich voordoet

  • daar bijvoorbeeld als zzp'er, uitzendkracht, stagiair of vrijwilliger werkt of heeft gewerkt

  • via zijn eigen werk direct te maken heeft met de organisatie waar de situatie zich voordoet.

Klokkenluiden kan grote gevolgen hebben voor de klokkenluider. Om klokkenluiders te beschermen is er de Wet Huis voor klokkenluiders (Whk). Hierin staan ook voorschriften waar je als werkgever aan moet voldoen, zoals het maken van een klokkenluidersregeling.

wet bescherming klokkenluiders (wbk)

Met ingang van 17 december 2021 is de EU-klokkenluidersrichtlijn van toepassing. Deze richtlijn heeft als doel melders beter te beschermen en geldt voor werkgevers waar 50 of meer mensen werkzaam zijn. De omzetting van de richtlijn naar Nederlandse wetgeving heeft tot gevolg dat de Wet Huis voor klokkenluiders (WHvk) moet worden vervangen door de Wet bescherming klokkenluiders (Wbk). Het was eigenlijk de bedoeling dat deze nieuwe wet eerder in werking zou treden, maar het wetsvoorstel is nog in behandeling bij de Tweede Kamer.

Dit betekent dat de bepalingen uit de EU-klokkenluidersrichtlijn wel al voor werkgevers uit de publieke sector gelden, maar dat voor private werkgevers de verplichtingen die voortvloeien uit de richtlijn pas gelden na inwerkingtreding van de Wet bescherming klokkenluiders. 

Het gaat om de volgende veranderingen:

  • naast werknemers en ambtenaren worden voortaan ook vrijwilligers, stagiairs, zzp’ers, (onder)aannemers, aandeelhouders en sollicitanten door de nieuwe richtlijn beschermd
  • ook mensen die melders helpen, zoals vertrouwenspersonen, familieleden en vakbondsvertegenwoordigers, worden beschermd door de richtlijn
  • klokkenluiders kunnen voortaan rechtstreeks extern (buiten de eigen organisatie) melding doen van een misstand. Voorheen gold de verplichting om eerst intern te melden
  • klokkenluiders worden nu ook beschermd bij meldingen over inbreuken op het recht van de Europese Unie
  • de eisen waaraan de interne meldprocedures moeten voldoen zijn aangescherpt
  • de bewijslast is verschoven. De werkgever moet aantonen dat een benadeling van de melder geen verband houdt met de melding. Voorheen moest de klokkenluider zelf aantonen dat hij werd benadeeld vanwege de melding.

Kijk op Wetbeschermingklokkenluiders.nl en Huisvoorklokkenluiders.nl voor meer informatie.

meldregeling

Heb je minimaal vijftig medewerkers, dan ben je wettelijk verplicht om een klokkenluidersregeling ofwel interne meldregeling te hebben. Het gaat hierbij niet alleen om medewerkers met een dienstverband, maar om iedereen die voor jou werkzaam is - dus ook: oproepkrachten, uitzendkrachten, gedetacheerden, (onder)aannemers, zzp’ers en stagiairs. In de meldregeling moet in ieder geval staan:

  • wanneer er sprake is van een misstand (met als uitgangspunt de wettelijke definitie daarvan)

  • hoe en bij wie in het bedrijf de klokkenluider de misstand moet melden

  • hoe de melding vervolgens wordt behandeld (de procedure)

  • dat de melding vertrouwelijk wordt behandeld als de melder aangeeft dat hij dat wil

  • dat de werknemer een adviseur in vertrouwen mag nemen om advies in te winnen.

De ondernemingsraad heeft instemmingsrecht op de interne meldregeling.

Door de invoering van de Wet bescherming klokkenluiders (Wbk) moet je, als werkgever, je meldingssysteem aanpassen. In het document Aanpassingen voor uw meldregeling van het Huis voor klokkenluiders staat een handig overzicht van de benodigde veranderingen. 

rechten van de klokkenluider

Een klokkenluider kan bij het Huis voor Klokkenluiders terecht voor hulp en informatie over de wijze waarop hij een misstand kan melden. 

Een werkgever mag de klokkenluider niet ontslaan of op andere wijze benadelen tijdens het onderzoek en na de uitkomst daarvan. De klokkenluider moet dan wel te goeder trouw zijn en zorgvuldig hebben gehandeld.

Als de medewerker van mening is dat hij is benadeeld door de werkgever vanwege de melding, kan hij een verzoek indienen voor een onderzoek. Dit kan ook als er niets wordt gedaan met de interne melding.

In geval van een onderzoek is de werkgever verplicht inlichtingen te geven en ook inzage te geven in de stukken die nodig zijn voor het onderzoek.