arbeidstijdenwet.

De wettelijke regels voor werk- en rusttijden staan in de Arbeidstijdenwet (ATW). 

wat regelt de arbeidstijdenwet?

De wet bevat normen voor onder andere:

• maximale werktijden

• minimale rusttijden

• pauzes

• nachtdiensten en oproepdiensten.

> kijk op arboportaal.nl voor de precies werk- en rusttijden voor volwassenen

voor wie geldt de arbeidstijdenwet?

De Arbeidstijdenwet geldt in principe voor iedereen van 18 jaar en ouder die voor een werkgever werkt, waaronder ook stagiairs, uitzendkrachten en gedetacheerden. In sommige situaties geldt de wet ook voor zelfstandigen, bijvoorbeeld als de veiligheid van derden in het geding is.

Voor sommige groepen medewerkers gelden strengere of aanvullende regels binnen de Arbeidstijdenwet. Deze regels zijn bedoeld om extra bescherming te bieden tegen gezondheidsrisico’s.

zwangere en pas bevallen medewerksters

Voor zwangere en pas bevallen medewerksters gelden aanvullende regels over werktijden, rust en nachtarbeid, om risico’s voor moeder en kind te beperken.

kinderen en jongeren

Voor kinderen en jongeren gelden aparte regels voor werktijden, rusttijden en het soort werk dat zij mogen doen. Deze regels zijn strenger dan voor volwassenen.

medewerkers met nachtarbeid

Nachtarbeid kan extra belastend zijn. Daarom gelden hiervoor aanvullende regels en beperkingen om gezondheidsrisico’s te verminderen.

Als werkgever ben je verantwoordelijk voor het naleven van de Arbeidstijdenwet. Die verantwoordelijkheid gaat verder dan alleen het maken van roosters. Je moet actief zorgen voor gezonde werk- en rusttijden en voorkomen dat medewerkers structureel worden overbelast.

registratie en naleving van werktijden

Je bent als werkgever verplicht om de gewerkte uren van medewerkers vast te leggen. Op basis van deze registratie moet kunnen worden vastgesteld of de regels voor werk- en rusttijden worden nageleefd. De Nederlandse Arbeidsinspectie kan hierop controleren.

Daarnaast moet je signaleren wanneer grenzen structureel worden overschreden, bijvoorbeeld bij lange werkdagen, veel overwerk of nachtdiensten. In dat geval moet je maatregelen nemen om de belasting te verminderen.

arbeidstijden vastleggen en communiceren

Je moet het arbeidstijdenpatroon van medewerkers schriftelijk vastleggen en inzichtelijk maken. Medewerkers moeten weten wanneer zij werken, wanneer zij rust hebben en welke regels gelden bij wijzigingen in roosters. Ook wijzigingen in werktijden moet je tijdig communiceren. Transparantie over werktijden helpt om misverstanden te voorkomen en draagt bij aan een gezonde werk-privébalans.

> lees hier meer over het vastleggen van afspraken in de arbeidsovereenkomst

Arbeidstijden zijn een vast onderdeel van gezond en veilig werken en moeten daarom worden meegenomen in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E).

arbeidstijden als risico binnen de RI&E

In de RI&E breng je in kaart welke risico’s samenhangen met werk- en rusttijden. Denk aan:

• lange werkdagen

• structureel overwerk

• nachtarbeid

• onregelmatige diensten

• onvoldoende herstelmomenten.

Ook kijk je welke groepen extra kwetsbaar zijn, zoals jonge medewerkers, zwangere medewerkers of medewerkers met zware zorgtaken.

van risico’s naar beleid en roosters

De uitkomsten van de RI&E vormen de basis voor beleid over roosters, diensten en rusttijden. Op basis daarvan bepaal je welke maatregelen nodig zijn om risico’s te beperken, bijvoorbeeld door roosters aan te passen of extra rustmomenten in te bouwen.

> lees hier meer over de risico-inventarisatie en -evaluatie (ri&e)

Werk- en rusttijden hebben directe invloed op de gezondheid en inzetbaarheid van medewerkers. Te weinig rust of langdurige belasting vergroot de kans op gezondheidsklachten en verzuim.

herstel, werkdruk en rusttijden

Voldoende rust en herstel zijn essentieel om duurzaam inzetbaar te blijven. Niet alleen het aantal uren is belangrijk, maar ook de spreiding van werktijden, de mate van werkdruk en de mogelijkheid om te herstellen tussen diensten.

> lees hier meer over duurzame inzetbaarheid

preventie van overbelasting en verzuim

Door arbeidstijden goed te organiseren, kun je overbelasting en uitval voorkomen. Dit vraagt om samenhang tussen roosters, werkdruk en arbobeleid. Arbeidstijden zijn daarmee een belangrijk onderdeel van preventie en duurzame inzetbaarheid.

De Arbeidstijdenwet kent uitzonderingen en aanvullende regels. Afwijken van de standaardregels is alleen mogelijk binnen de wettelijke kaders en vaak via collectieve afspraken, zoals een cao.

> lees hier meer over cao’s

uitzonderingen

De uitzonderingen zijn uitgewerkt in het Arbeidstijdenbesluit en gelden bijvoorbeeld voor:

• medewerkers met een hoog inkomen

• vrijwilligers

• specifieke beroepen en functies.

sectoren met aanvullende regels

Voor sommige sectoren gelden aanvullende regels, zoals zorg, vervoer, brandweer en mijnbouw. In deze sectoren gelden vaak zowel algemene regels als aanvullende sectorale bepalingen. 

Naast de Arbeidstijdenwet kunnen ook andere wetten een rol spelen bij afspraken over werktijden. 

arbeidstijdenwet en wet flexibel werken

Medewerkers mogen op grond van de Wet flexibel werken (Wfw) een verzoek indienen om hun werktijden aan te passen. Deze wet gaat over het recht om een verzoek te doen, niet over de wettelijke grenzen van werk- en rusttijden. 

arbeidstijdenwet en ouderschapsverlof

Medewerkers die hun ouderschapsverlof helemaal gebruikt hebben, kunnen voor de periode daarna om een (tijdelijke) aanpassing van hun werktijden vragen. 

arbeidstijdenwet en adv

In de cao of andere bedrijfsregeling kunnen afspraken staan over bijvoorbeeld arbeidstijdverkorting (ATV) of arbeidsduurverkorting (ADV).

> lees hier meer over de cao

arbeidstijdenwet en werkpatroon

Naast de Arbeidstijdenwet gelden er regels over transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden. Deze gaan over de informatie die je aan medewerkers moet geven over hun werkpatroon en het recht om een verzoek te doen tot aanpassing van werktijden.

> lees hier meer over vastleggen arbeidsovereenkomst

handhaving

De Nederlandse Arbeidsinspectie, de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) voor de vervoerssectoren en het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) controleren of iedereen zich aan de Arbeidstijdenwet houdt. Zo kun je als werkgever niet van je personeel eisen om buiten de wettelijke regels om te werken. Je medewerkers moeten er zelf ook op letten dat die normen niet worden overschreden. Tot slot heeft de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging de taak te controleren dat de wet wordt nageleefd. Medewerkers die vermoeden dat hun werkgever de regels niet naleeft, kunnen dat melden bij hun ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging.
> meer informatie over de handhaving en het boetebeleid staat op nlarbeidsinspectie.nl