De ondernemingsraad (OR) is een inspraak- en medezeggenschapsorgaan dat bestaat uit een afvaardiging van alle medewerkers in het bedrijf. De OR is, namens het personeel, de gesprekspartner van de werkgever als het gaat om ondernemingsbeleid dat invloed heeft op de belangen van de medewerkers.
Als het om directe personeelsbelangen gaat, kan de werkgever geen regelingen invoeren of wijzigen zonder de instemming van de OR.
Je bent verplicht een ondernemingsraad in te stellen als je organisatie meer dan vijftig medewerkers heeft. Organisaties met tien tot vijftig medewerkers mogen vrijwillig een ondernemingsraad instellen.
Als het personeel geen ondernemingsraad wil, kan de werkgever een personeelsvertegenwoordiging instellen. Dit is verplicht als een meerderheid van de medewerkers daar om vraagt.
Heeft een organisatie van tien tot vijftig medewerkers geen ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging, dan moet de werkgever personeelsvergaderingen houden.
> lees hier meer over de verschillende vormen van medezeggenschap
In bijzondere omstandigheden kan de uitvoering van de Wet op de ondernemingsraden (WOR) moeilijk of onmogelijk zijn. In dat geval kan de Sociaal-Economische Raad ontheffing verlenen van de verplichting om een ondernemingsraad te hebben.
> lees hier meer over de ontheffing van de SER
De leden van de ondernemingsraad worden gekozen door en uit de medewerkers van het bedrijf. Afhankelijk van het aantal medewerkers bestaat een ondernemingsraad uit minimaal vijf en maximaal 25 leden.
Actief kiesrecht betekent dat medewerkers mogen stemmen tijdens de OR-verkiezingen. Dit recht geldt als zij ten minste zes maanden in de onderneming hebben gewerkt.
Passief kiesrecht betekent dat medewerkers zich verkiesbaar mogen stellen voor de ondernemingsraad. Zij moeten dan ten minste een jaar in de onderneming hebben gewerkt.
De ondernemingsraad kan hierover in het reglement andere afspraken vastleggen.
Voor uitzendkrachten en gedetacheerden gelden dezelfde termijnen bij het uitzend- of detacheringsbureau waar zij in dienst zijn. Zij bouwen na vijftien maanden medezeggenschapsrechten op in de onderneming van de inlener. Na achttien maanden krijgen zij actief en passief kiesrecht.
> lees hier meer over uitzendkrachten
De zittingsperiode van de ondernemingsraad is twee, drie of vier jaar. Dit wordt vastgelegd in het reglement. Na afloop van deze periode worden nieuwe verkiezingen gehouden.
De Wet op de ondernemingsraden (WOR) bevat ook regels over hoe de ondernemingsraad werkt en hoe de organisatie daarvan is ingericht. Zo moet je als werkgever afspraken maken over het reglement, scholing en de tijd die OR-leden aan hun werkzaamheden mogen besteden.
In het reglement staan regels voor het verloop van de OR-verkiezingen en voor de werkwijze van de ondernemingsraad.
Bij de eerste verkiezingen stelt de werkgever een voorlopig reglement op. Zodra de ondernemingsraad aan de slag is gegaan, kan de OR het reglement aanpassen en uitbreiden.
Via de website van de SER is een Voorbeeldreglement ondernemingsraden te downloaden. Hierin staan suggesties die als voorbeeld kunnen dienen voor ondernemingsraden bij het opstellen van hun reglement.
> stel eenvoudig je eigen reglement op met de digitale tool van de SER
Leden van de ondernemingsraad hebben een wettelijk recht op scholing. Als werkgever ben je verplicht hen in werktijd en met behoud van loon de gelegenheid te geven scholing te volgen die nodig is voor hun OR-werk. Het wettelijk minimum is:
vijf dagen per jaar voor OR-leden
drie dagen per jaar voor leden van OR-commissies
acht dagen per jaar voor leden die zowel OR-lid als commissielid zijn.
De kosten voor scholing die redelijkerwijs noodzakelijk zijn, zijn voor rekening van de werkgever.
> meer informatie staat op SER.nl
OR-leden mogen tijdens werktijd vergaderen en, in overleg met de werkgever, werkzaamheden onderbreken voor overleg met collega’s of externe deskundigen.
Wettelijk mogen OR-leden minimaal zestig uur per jaar besteden aan onderling beraad en overleg met anderen, exclusief vergadertijd. De wet geeft geen maximum voor het aantal en de tijdsduur van de vergaderingen.
De ondernemingsraad behartigt de belangen van de medewerkers en overlegt namens hen met de werkgever over het ondernemingsbeleid en personeelsbelangen. Het overleg tussen werkgever en ondernemingsraad heet een overlegvergadering en vindt minimaal twee keer per jaar plaats.
Voorbeelden van onderwerpen die aan bod kunnen komen:
arbeidsomstandigheden
naleving van arbeidsvoorwaarden en werk- en rusttijden
interne milieuzorg
gelijke behandeling en beloning
het bevorderen van werkoverleg.
Bij belangrijke onderwerpen kan de ondernemingsraad de achterban raadplegen. De werkgever moet hiervoor faciliteiten beschikbaar stellen.
De ondernemingsraad mag ook deskundigen raadplegen, bijvoorbeeld bij een fusie of reorganisatie. Eventuele kosten worden vooraf met de werkgever besproken.
De ondernemingsraad kan commissies instellen:
vaste commissies voor specifieke onderwerpen
onderdeelcommissies voor een zelfstandig onderdeel van de organisatie
voorbereidingscommissies voor een tijdelijk onderwerp.
Om zijn taak goed te kunnen uitvoeren heeft de ondernemingsraad wettelijke rechten.
De werkgever moet de ondernemingsraad om advies vragen voordat hij belangrijke financiële of organisatorische besluiten neemt, zoals bij reorganisaties, fusies, verhuizingen of belangrijke investeringen. Als het advies niet wordt gevolgd, geldt een opschortingsplicht van één maand. In die periode kan de ondernemingsraad beroep instellen bij de Ondernemingskamer.
Voor besluiten over collectieve regelingen op het gebied van sociaal beleid is instemming van de ondernemingsraad nodig, zoals bij werktijden, beloningssystemen, pensioenregelingen, arbeidsomstandigheden en ziekteverzuimbeleid. Als de ondernemingsraad niet instemt, kan de werkgever de kantonrechter om vervangende instemming vragen.
De werkgever moet de ondernemingsraad alle informatie geven die nodig is om het OR-werk goed te kunnen doen, waaronder financiële informatie en gegevens over arbeidsvoorwaarden.
De ondernemingsraad mag zelf voorstellen doen over sociale, organisatorische, financiële en economische zaken. Daarnaast heeft de ondernemingsraad spreekrecht tijdens aandeelhoudersvergaderingen over belangrijke bestuursbesluiten.
> lees verder over de rechten van de OR op SER.nl
Om hun taken onafhankelijk en zonder nadelige gevolgen te kunnen uitvoeren, hebben leden van de ondernemingsraad recht op ondersteuning en bescherming. De wet regelt welke faciliteiten je als werkgever moet bieden en wanneer het opzegverbod voor OR-leden geldt.
OR-leden mogen gebruikmaken van voorzieningen van de werkgever, zoals vergaderruimtes, communicatiemiddelen en administratieve ondersteuning. De kosten die de ondernemingsraad maakt, zijn voor rekening van de werkgever.
De OR mag ook deskundigen raadplegen voor advies over een complex onderwerp, zoals een fusie. Deze deskundige, bijvoorbeeld een accountant, pensioenadviseur, organisatiedeskundige, jurist of een bedrijfseconoom, kan iemand zijn die in het bedrijf werkt, maar ook iemand van daarbuiten. De OR moet eventuele kosten van het advies vooraf met de werkgever bespreken.
OR-leden mogen niet worden benadeeld vanwege hun OR-werk. Voor hen geldt een opzegverbod. Dit geldt niet bij onder meer ontslag op staande voet, ontslag tijdens de proeftijd of ontslag om bedrijfseconomische redenen waarbij de arbeidsplaats vervalt.
Bij een geschil tussen werkgever en ondernemingsraad kan een bedrijfscommissie bemiddelen en adviseren. De bedrijfscommissies zijn ingesteld door de Sociaal Economische Raad en bemiddelen op vrijwillige basis.
> meer informatie staat op bedrijfscommissie.nl.
Een ondernemingsraad is verplicht als een organisatie meer dan vijftig medewerkers heeft. Organisaties met tien tot vijftig medewerkers mogen vrijwillig een ondernemingsraad instellen.
De ondernemingsraad overlegt met de werkgever over onderwerpen die invloed hebben op medewerkers, zoals arbeidsomstandigheden, arbeidsvoorwaarden en organisatorische veranderingen. Ook kan de OR de achterban raadplegen en deskundigen inschakelen.
De ondernemingsraad heeft wettelijke rechten, zoals adviesrecht, instemmingsrecht en recht op informatie. Daarnaast mag de OR zelf voorstellen doen en heeft hij spreekrecht tijdens aandeelhoudersvergaderingen.
Ja, voor leden van de ondernemingsraad geldt een opzegverbod. Zij mogen niet worden benadeeld vanwege hun OR-werk. In bepaalde situaties, zoals ontslag op staande voet of bedrijfseconomisch ontslag, geldt een uitzondering.
