van regels naar realiteit
Donderdag 18 juni presenteerden wij onze arbeidsmarktupdate over het afgelopen kwartaal en deze brengt een heldere, maar ook indringende realiteit in kaart. Er is nog altijd weinig beweging op de arbeidsmarkt, maar onderhuids spelen grote, structurele issues die de toekomst van onze economie en welvaart in het hart raken. Ze vragen om een fundamenteel andere visie op werk. Als we écht stappen vooruit willen zetten, moeten we durven kijken naar wat er vandaag de dag écht toe doet: de duurzame inzetbaarheid van talent, de adoptie van technologie en de effectiviteit van het systeem.
met aanpak ziekteverzuim 100.000 mensen extra aan het werk
Als we naar de cijfers kijken, springt er voor mij één aspect direct met kop en schouders uit: het ziekteverzuim en de structurele uitval. Dit is een van de grootste en meest urgente remmen op onze huidige arbeidsproductiviteit. Sectoren die toch al kampen met acute schaarste worden hierdoor verstikt.
Sinds 2022 is het aantal mensen dat langs de kant staat als gevolg van langdurig verzuim of arbeidsongeschiktheid met maar liefst 10% gegroeid, terwijl het aantal werkenden in diezelfde periode met slechts 4% steeg. Vandaag de dag zijn er 870.000 mensen die wegens ziekte of arbeidsongeschiktheid niet kunnen deelnemen aan het arbeidsproces. Kijk naar de sector Zorg en Welzijn, waar het verzuim gemiddeld 8,2% bedraagt en in de thuiszorg en verpleeghuizen zelfs de 9,9% aantikt.
Dit is een taai en complex probleem, maar de oplossing biedt een gigantisch potentieel. Als we er gezamenlijk in slagen om het ziekteverzuim met slechts 1 procentpunt te verlagen, lossen we direct een gigantisch stuk van de krapte op: het betekent dat er maar liefst circa 95.000 tot 100.000 werknemers bijkomen op de Nederlandse arbeidsmarkt.
Om dit lek effectief te dichten, moeten we gelijktijdig massaal investeren in kwalitatieve preventie aan de voorkant én structurele barrières in ons systeem wegnemen. Dit vraagt om gerichte aandacht voor duurzame inzetbaarheid en het verlagen van de mentale werkdruk. Verder zouden we de regels voor loondoorbetaling moeten heroverwegen in combinatie met actieve en gedegen ondersteuning naar herstel vanaf dag één van het verzuim. Alleen door preventie te verbinden met actieve werk-na-werk-transities, brengen we dit potentieel weer in beweging.
ai als versneller, met de mens centraal
Waar ziekteverzuim de productiviteit afremt, bevindt zich aan de andere kant de grootste potentiële versneller: AI en technologie. AI wordt de nieuwe 'loopbaanvaluta'; werkgevers zoeken steeds gerichter naar talent met AI-skills. De grootste verschuiving vindt daarbij niet plaats in het verdwijnen van banen, maar in de transformatie van taken begging en vaardigheden binnen bestaande beroepen. De werkende van de toekomst werkt intensief samen met AI.
But we moeten ook nuchter en realistisch zijn: technologie is geen automatische toverstaf. Het succes valt of staat met de adoption op de werkvloer. Wanneer AI onzorgvuldig of puur top-down wordt geïmplementeerd, ontstaat er een duidelijke schaduwzijde: een verhoging van de gevoelde werkdruk en stress. Uit recent onderzoek blijkt dat de grootste zorg van medewerkers niet het verlies van hun baan is, maar het verlies van de regie en controle over hun eigen werk. Om een 'AI-kloof' te voorkomen, moeten we medewerkers vanaf dag één meenemen. Innovatie slaagt alleen mét mensen, nooit zonder hen.
''Innovatie slaagt alleen mét mensen, nooit zonder hen.''
krapte los je niet op met wet- en regelgeving
Tot slot de rol van wet- en regelgeving. Het is een positieve en constructieve stap dat het kabinet de arbeidsmarkt hoog op de agenda heeft staan. Recente wetgeving, zoals de Wet meer zekerheid flexwerkers, schept de duidelijke kaders waar de markt behoefte aan had om misstanden aan de onderkant tegen te gaan en een eerlijker speelveld te creëren. Goed en eerlijk geregeld werk moet altijd de norm zijn.
Tegelijkertijd moeten we realistisch blijven: met wet- en regelgeving alleen los je de fundamentele, structurele problemen op de Nederlandse arbeidsmarkt niet op. Regels moeten eenvoudiger en minder complex om ondernemerschap en wendbaarheid te ondersteunen, maar wetgeving op zichzelf creëert geen nieuwe dynamiek. De hardnekkige krapte en de absolute noodzaak tot het verhogen van de productiviteit lossen we niet op met extra paragrafen in het wetboek.
