Iemand die (tijdelijk) niet zelf voor zijn inkomen kan zorgen, kan een beroep doen op het Nederlandse stelsel van de sociale zekerheid. We kunnen de sociale zekerheid in twee groepen verdelen: sociale verzekeringen en sociale voorzieningen. De sociale verzekeringen worden gefinancierd uit premies die de werkgevers inhouden en afdragen. De sociale voorzieningen worden betaald uit belastinggelden, ook wel algemene middelen genoemd. De uitvoering van het stelsel van sociale zekerheid - in de praktijk: de toekenning en uitbetaling van uitkeringen - wordt gedaan door verschillende uitvoeringsorganisaties.

Op deze pagina

sociale verzekeringen

De sociale verzekeringen zijn onderverdeeld in de volksverzekeringen en de werknemersverzekeringen. Iedereen in Nederland is verplicht verzekerd voor de volksverzekeringen: de Algemene ouderdomswet (AOW), kinderbijslag, de Wet langdurige zorg (WLZ) en de Algemene nabestaandenwet (Anw). Iedereen die in Nederland in loondienst werkt, is verplicht verzekerd voor de werknemersverzekeringen: de Werkloosheidswet (WW), de Ziektewet (ZW) en de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA)

Een aparte, maar ook verplichte verzekering is de Zorgverzekeringswet (Zvw).

sociale voorzieningen

Wie niet in aanmerking komt voor een uitkering via een sociale verzekeringswet of een uitkering ontvangt die te laag is om van te kunnen leven, kan een beroep doen op een van de sociale voorzieningen. Er zijn inkomensaanvullende voorzieningen, zoals de bijstand en de Wet Wajong, en er zijn inkomensondersteunende voorzieningen, zoals de toeslagen van de Belastingdienst. De uitkeringen uit de sociale voorzieningen worden betaald uit de belastinginkomsten (de algemene middelen) van de Rijksoverheid. 

Tot de inkomensaanvullende voorzieningen behoren:

De belangrijkste inkomensondersteunende voorzieningen zijn:

uitvoeringsorganisaties

De uitvoeringsinstanties die in Nederland de afspraken over sociale zekerheid uitvoeren, verzorgen onder andere de toekenning en betaling van uitkeringen.

Iedereen die (tijdelijk) niet zelf voor zijn inkomen kan zorgen, werk zoekt en/of een uitkering ontvangt, krijgt met een van deze instellingen te maken: 

  • Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV): de uitvoering van de werknemersverzekeringen WW, WIA (IVA en WGA), Wajong, WAO, WAZ, Wazo, Ziektewet en Toeslagenwet. Daarnaast verzamelt en beheert UWV gegevens over de arbeidsmarkt.

  • Sociale Verzekeringsbank (SVB): de uitvoering van de socialeverzekeringswetten en een aantal andere regelingen met een sociaal karakter, zoals de AOW, Anw, de kinderbijslag en Wmo. Ook de website Mijnpensioenoverzicht.nl valt onder de verantwoordelijkheid van de SVB. 

  • gemeentelijke sociale diensten: de beoordeling en verzorging van een aantal uitkeringen voor mensen zonder werk, zoals de Participatiewet, de IOAW of IOAZ en de Bbz. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wmo 2015.

  • werkpleinen: op het Werkplein werken de gemeente en UWV samen. Vaak zijn er in hetzelfde gebouw ook andere organisaties met diensten op het gebied van werk, opleiding en re-integratie te vinden, zoals uitzendbureaus, Jongerenloketten, mobiliteitscentra, re-integratiebedrijven, scholen en opleidingscentra. Welke organisaties er zitten, verschilt per Werkplein. 

  • zorgverzekeraars: uitvoering van de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de aanvullende verzekeringen tegen ziektekosten.

Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ): neemt de indicatiebesluiten waarin staat op welke zorg mensen op grond van de Wet langdurige zorg (Wlz) recht hebben. De zorgkantoren helpen vervolgens bij het inkopen van de juiste zorg.